by Marije | sep 29, 2018 | Allergie Blog, Artikelen, Nieuwsberichten |
Hieronder volgt de tekst van het artikel dat ik maakte voor het tijdschrift Allergie & Voeding 3// 2018 van de Stichting Voedselallergie over latexallergie.
Latexallergie kan in nauw verband staan met voedselallergie. Dat merkt ook Anneke Derksen, ooit
werkzaam in het ziekenhuis. Nu geeft ze gastcolleges aan operatieassistenten over latexallergie.
Want het ziekenhuis is dé plek waar je deze aandoening kunt oplopen vanwege het veelvuldige
gebruik latexhandschoenen.
Redactielid Marije Bedaux volgt zo’n gastles in VUmc (onderdeel van
Amsterdam UMC) met extra interesse, want ook haar dochter kampt met latexallergie.
Latexallergie is een allergische reactie op eiwitten die voorkomen in latex. Latex is een
melkachtige vloeistof uit rubberbomen en wordt in talrijke producten verwerkt. De allergie
ontstaat als het lichaam latex ziet als een schadelijke stof.
Latexallergie kan reacties veroorzaken die variëren van irritatie van de huid tot anafylaxie, van
mild tot ernstig. Dat is afhankelijk van de gevoeligheid van de persoon (de ernst van de
latexallergie) en van de mate van blootstelling aan latex. Mensen die bijvoorbeeld dagelijks met
latexhandschoenen werken, hebben een verhoogd risico op het ontwikkelen van een latexallergie.
Contact met latexhandschoenen staat met stip bovenaan als veroorzaker van klachten. Ook het
inademen van lucht waarin latexdeeltjes zitten kan een allergische reactie geven. De deeltjes
komen bijvoorbeeld vrij als iemand latexhandschoenen aan- of uittrekt.
Maar een allergische reactie kan ook komen door contact met gebruiksvoorwerpen waarin latex is
verwerkt, denk aan badkleding, muismat van de computer, plakband of gympen. De symptomen
worden lang niet altijd in verband gebracht met latex, waardoor de diagnose in veel gevallen pas
na lange tijd wordt gesteld.
Ziek door werk
Eén van de mensen met een heftige vorm van latexallergie is Anneke Derksen, voormalig
anesthesie-assistente in de operatiekamer. Als ze in 2003 ziek van haar werk thuiskomt, blijkt ze
een ernstige allergische reactie op latex te hebben. Ze droeg al een paar jaar geen
latexhandschoenen meer, omdat ze er eczeem van kreeg. Haar collega’s gebruikten die
handschoenen wel, wat bij Anneke de ‘doorslag’ heeft gegeven: door inademing bleef de allergie
toenemen.
Er volgt een voor haar heftige tijd die zich kenmerkt door veel ziek zijn, hoofdpijn, misselijkheid,
moeheid en een voortdurende onzekerheid over haar loopbaan. Daarnaast moet ze niet alleen
haar werkomgeving veranderen, maar volgen er ook drastische aanpassingen in haar eetpatroon.
Want door haar latexallergie blijkt ze ook allergisch te zijn geworden voor diverse
voedingsmiddelen. Bovendien zijn door een kruisreactie met tabak plekken waar wordt gerookt
verboden terrein voor Anneke.
Kruisreactie
Zo’n 50 tot 70 procent van de mensen met latexallergie heeft ook te maken heeft met
kruisreacties met plantaardige levensmiddelen. Bijvoorbeeld avocado’s, bananen, kastanjes,
pinda, kiwi’s, passievruchten en tomaat. Deze voedingsmiddelen bevatten allergenen die sterk lijken op latexallergenen.
In het geval van Anneke is haar allergenenlijst uitgebreid met onder andere tarwekiemen.
Daarnaast moet Anneke bedacht zijn op voedsel dat in principe veilig is, maar dat in de horeca en
voedingsindustrie is aangeraakt en bereid door personeel met latexhandschoenen. De deeltjes
latex die zo op voedsel terechtkomen, kunnen bij haar een reactie geven.
Omscholing
Nadat Anneke door haar latexallergie haar beroep niet meer kon uitoefenen, heeft ze een nieuwe
uitdaging gevonden in het vak als loopbaancoach. Anneke heeft zich omgeschoold en heeft alweer
geruime tijd een eigen bedrijf.
Daarnaast is ze initiatiefnemer en eigenaar van latexallergienederland.nl. Dat was een logisch
gevolg op het schrijven van het boek ‘Tussen de schuifdeuren van de Eerste Hulp’ over haar
zoektocht om een verklaring te vinden voor haar klachten. Het boek geeft tevens een goed inzicht
in de strijd die Anneke heeft gevoerd met het ziekenhuis waar ze werkte om erkenning te krijgen
voor haar klachten. Dat juist de gezondheidszorg haar ziekte niet serieus nam, dreef Anneke ertoe
om deze juridische strijd aan te gaan met haar werkgever.
Ze heeft een advocaat in de arm genomen, waarna er een procedure van zeven jaar volgde over
aansprakelijkheid van het ziekenhuis als werkgever voor haar klachten. Uiteindelijk wordt ze in
hoger beroep in het gelijk gesteld en dient het ziekenhuis over te gaan tot het betalen van een
schikkingsbedrag. Belangrijker voor Anneke is het feit dat er met deze procedure jurisprudentie is
ontstaan over latexallergie en de zorgplicht van de werkgever.
Met haar boek en stichting wil Anneke meer bekendheid geven aan latexallergie en mensen
waarschuwen die door hun werk te maken hebben met latexhandschoenen. Daarom verzorgt zij
ook gastcolleges over latexallergie.
Missie: Nederland latexvrij
Ik ontmoet Anneke Derksen als zij zo’n gastles geeft aan operatieassistenten in opleiding aan het
VUmc in Amsterdam. Een krachtige en levenslustige vrouw met een heel duidelijke missie,
namelijk om Nederland vrij te maken van latexhandschoenen.
Anneke geeft een duidelijke presentatie aan de leerlingen, waarbij ze vertelt over haar eigen
ervaring, en af en toe voorleest uit haar boek. Een indrukwekkend verhaal, zo ervaart ook dit
publiek. Vooral als Anneke foto’s vertoont van allergische reacties door latex. Wat ook aan het
denken zet, is een tekening van allerlei producten en onderdelen waarin latex is verwerkt, en hoe
je latex tegenkomt in het dagelijks leven. Het gaat om zo veel meer dan alleen handschoenen.
Anneke vertelt helder en open zonder drama over een voor haar toch zo heftige periode. Voor mij
gaat er ook een wereld open, vooral omdat ik door de gastles meer beeld heb gekregen van
kruisreacties met voeding en van het feit dat latex in heel veel producten is verwerkt.
Ballonnen
Zelf hebben wij de latexallergie van onze dochter Tess pas in een later stadium ontdekt dan de
voedselallergie. En ook voor ons was deze allergie niet direct duidelijk. Pas nadat ze overal uitslag
over haar lijf kreeg en haar ogen opgezwollen waren na het spelen met waterballonnen zijn we
gaan zoeken op internet. Daarna werd een en ander wel duidelijk. Gelukkig heeft Tess het niet in
een zo heftige vorm als Anneke Derksen, maar we hebben er wel rekening mee te houden. Een
feestje met ballonnen is niet handig. En sommige kleding met latex veroorzaakt huidirritatie. Bij de
tandarts vragen we nu standaard om latexvrije handschoenen. Voor Tess is dit een allergie
waarmee goed te leven valt.
Voor Anneke heeft haar latexallergie heel veel gevolgen en beperkingen. Het is duidelijk dat zij in
haar levenshouding ervoor kiest om niet bij de pakken te gaan neerzitten, maar om een positieve
wending te geven aan haar leven. Zoals ze zelf zegt: ‘Ik ga toch niet thuis achter de geraniums
zitten.’
by Marije | jul 17, 2018 | Allergie Blog, Artikelen, Nieuwsberichten |
Met dit warme weer is zelfgemaakt ijs echt een traktatie. Met soja room (klop / slagroom) en een paar oreo koekjes maak je zelf in een handomdraai heerlijk roomijs.
Gebruik een pakje Alpro Soya cuisine kloproom (uit de koeling), te verkrijgen bij de grotere supermarkten. Klop de room volgens de gebruiksaanwijzing en voeg suiker toe naar smaak (ongeveer 75-100 gram), voeg beetje vanillesuiker toe en schep het geheel in een plastic bak die geschikt is voor de vriezer. Schep door het geheel een aantal in stukjes gebroken originele oreo koekjes (de andere varianten bevatten allergenen zoals noten of melk). Roer de room met de stukjes koek goed door, schenk het in een plastic bak en vries alles in. Na enige tijd, vaak een paar uur, is het ijs klaar om opgediend te worden. Ook heel lekker met een beetje pure chocolade hagelslag zonder melk….
by Marije | jul 17, 2018 | Allergie Blog, Artikelen, Nieuwsberichten |
RTL nieuws besteedde aandacht aan etikettering op voedselproducten en kwam in contact met de Stichting Voedselallergie. Zo werd ik geïnterviewd door RTL nieuws over etiketten, voedselallergie en dingen die fout maar ook goed gaan. Hieronder een weergave van het interview, te vinden op de site van RTL nieuws.
Tess (12) is allergisch voor veel verschillende voedselproducten. Voor haar is het dan ook heel normaal om altijd etiketten te lezen voordat ze iets eet. Toch gaat het nog wel eens fout, omdat een etiket niet goed wordt gelezen of bijvoorbeeld niet alle ingrediënten op een etiket staan. “Je weet nooit hoe heftig de reactie wordt, dat blijft spannend”, vertelt haar moeder Marije. Het ergst is de noten- en pinda-allergie van Tess, maar verder is ze onder meer allergisch voor melkproducten, kippenei, vis, soja, mosterd… “Ze weet hoe ziek ze ervan wordt, dus ze checkt alles. En toch zit een ongeluk in een klein hoekje.”
Shoarma gegeten
Die keer dat het misging had Tess shoarma gegeten. Op het etiket ontbrak een ingrediënt waar mensen die daar allergisch voor zijn goed ziek van kunnen worden. “Ik weet niet meer of het om een melkproduct ging of om mosterd”, zegt Marije. “Maar ze kreeg jeuk, uitslag, buikklachten, haar lippen waren opgezwollen. Heel vervelend. Het beangstigende is dan: je weet niet wanneer de reactie op het hoogtepunt is.” Marije nam later contact op met de winkel, die het etiket aanpaste.
De klachten van Tess kunnen een paar uur aanhouden, maar ook daarna is ze niet direct fit. “Ze heeft dan toch een klap gehad, zowel van de fysieke reactie als van de schrik. En als we antihistamine hebben gegeven dan is ze daar wat suf van. Daarnaast is eten na zo’n ervaring nog minder zorgeloos.”
Het luistert heel nauw
Het nieuws dat allergie-informatie op etiketten niet altijd klopt, komt voor Marije niet als een verrassing. “Het luistert heel nauw. Op eten staat bijna altijd wel wat erin kan zitten. Maar ik kan me voorstellen dat dat niet altijd klopt. Of het staat er niet precies op, dan staat er bijvoorbeeld gehaktkruiden in plaats van de afzonderlijke kruiden.”
“Maar ik moet eerlijkheidshalve zeggen dat het heel vaak wel goed gaat. Er is al zo veel verbeterd wat dat betreft en de risico’s worden extreem geminimaliseerd. Machines worden bijvoorbeeld heel goed gecontroleerd om te voorkomen dat er sporen in zitten. Maar waar mensen werken, worden fouten gemaakt.”
“Daarnaast blijft het een lastige discussie wat je wel of niet op etiketten vermeldt. Wanneer zet je er bijvoorbeeld op dat het sporen van een allergeen kan bevatten? Als je dat te snel doet, zullen mensen met een voedselallergie misschien producten vermijden die ze prima kunnen eten.”
by Marije | mrt 11, 2018 | Allergie Blog, Artikelen, Ervaringen, Nieuwsberichten |
En dan komt het moment dat je dochter van elf jaar heel graag mee wil met een kamp van de voetbalvereniging. Een week lang slapen in een kampeerboerderij, met 65 kinderen en de leiding van het kamp. Dat betekent een week lang plezier, sport en spel en weinig slaap, maar ook een weeklang drie keer per dag een maaltijd plus de bijkomende versnaperingen. Hoe ga je daar als ouder van een kind met voedselallergie mee om? Waar doe je verstandig aan? En hoe begeleid je je kind, maar ook de organisatie van een kamp?
Als ouders van een dochter met diverse (voedsel)allergieën hebben we wel even nagedacht over de vraag hoe we een kampweek van de voetbalclub kunnen organiseren zonder al te veel gedoe voor zowel onze dochter als de organisatie. Vanuit de organisatie blijkt al snel dat er geen problemen zijn met de aanwezigheid van iemand met voedselallergie. De leiding vertelt wel vaker met dit bijltje te hebben gehakt.
Snel betrekken we ook onze dochter in het proces en vragen waar haar voorkeur naar uitgaat. Daarbij geven we de keuze tussen zelf ter plekke alles afstemmen met de leiding en de keukenploeg – en dus aanhaken bij de maaltijden van de rest van de groep – of de optie dat we een tas met eten en ‘veilige’ maaltijden meegeven, zodat ze min of meer hetzelfde eet als thuis.
Daarover hoeft ze niet lang na te denken. Om te voorkomen dat ze opvalt of ‘anders’ is dan de rest kiest ze ervoor om zelf de regie in handen te nemen door elke dag goed op te letten en in overleg met de keukenploeg een maaltijd te regelen die past in haar dieet. Een begrijpelijke keuze van een bijna-puberdochter die vooral niet anders wil zijn dan de rest van haar omgeving.
Mijn man en ik steunen haar besluit. Wel spreken we nog een extra keer met de leiding over wat onze dochter nu precies wel en niet mag eten. Daarna mailen we een gezondheidsdocument én een lijst met allergieën. Het ziet er naar uit dat de leiding alles onder controle heeft en zich goed voorbereidt.
Lunchpakket mee
Op de dag van vertrek geef ik toch voor de zekerheid nog een eigen lunchpakketje mee, want de groep zal onderweg naar Brabant met de bus een stop maken om te zwemmen en te picknicken. Voor de lunch wordt gezorgd. Terwijl mijn man nog een laatste EpiPen-instructie geeft aan twee leiders komt er een andere leider op mij af en zegt: ‘Voor de lunch hebben we gezorgd, een broodje kaas en een broodje ham en een krentenbol, dat kan toch zeker wel?’ Oef, denk ik, wat ben ik blij dat ik een eigen lunchpakket heb klaargemaakt. En tegelijkertijd schiet het ook door mijn hoofd dat al onze voorbereidingen en instructies misschien niet duidelijk genoeg zijn geweest. Natuurlijk kan dit niet! Help! En de week moet nog beginnen…
Daar gaat ze
Het grote ‘loslaten’ is nu begonnen, want op dat moment stappen alle kinderen in de bus en vertrekken ze richting het zuiden. Mijn man en ik vinden het best spannend, maar onze dochter lijkt er totaal geen problemen mee te hebben. Vol vertrouwen stapt ze in de bus en zegt dat het allemaal wel goed komt. Er is ook een aparte tent mee voor het geval ze allergisch reageert op het gebouw (huisstofmijt, huisdieren, vocht). Onze dochter heeft geen telefoon mee en in principe is er geen contact met thuis. Een regel die ik van harte ondersteun: geen nieuws is goed nieuws.
Onze telefoon laten we ‘s nachts aan, maar na de eerste twee nachten durven we deze op de stilstand te zetten. Wat fijn denken we allebei, dat dit zo kan en dat ze nu voor het eerst zo lang alleen ergens logeert inclusief alle maaltijden. Op de Facebook-pagina zien we enkele foto’s en die getuigen van een geweldig kamp.
Onbekend nummer
Aan het einde van de week, de avond voor vertrek en tevens de bonte avond, gaat mijn mobiele telefoon af. Een onbekend nummer. Ik krijg mijn dochter aan de lijn die vertelt dat het nu goed met haar gaat, maar dat ze iets verkeerds heeft binnengekregen en dat de leiding uiteindelijk de EpiPen heeft gebruikt. Waarschijnlijk heeft er iemand gemorst met pindasaus…
Totaal overdonderd vraag ik haar als eerste waar ze is en hoe ze zich voelt. Ze vertelt dat het nu redelijk goed gaat en bovendien klinkt ze niet in paniek of heel verdrietig. Gek genoeg reageer ik rustig en vraag ik aan haar of ik iemand van de leiding kan spreken. Zo gaat dat dus, bedenk ik me. Datgene waarvoor je bang bent als je kind voedselallergie heeft, doet zich voor. Als ouder op honderdvijftig kilometer afstand kun je op zo’n moment niet heel veel doen. Na overleg, ook met onze arts, wordt besloten toch nog even op controle te gaan in het dichtstbijzijnde ziekenhuis, standaardadvies na het gebruik van de EpiPen.
‘Juist gehandeld’
Hoe het verder is afgelopen? Dat verhaal hoor ik als de leiding mij belt na het bezoek aan het ziekenhuis. De controle heeft geen aanleiding gegeven om haar in het ziekenhuis te houden. Alles was in orde en iedereen kon met een gerust hart terug naar het kamp voor de bonte avond. Van onze oudste zoon, die ook mee was op kamp, begrijp ik later dat zijn zus vlak voor vertrek naar het ziekenhuis flink moest overgeven, net buiten de auto. Hij is er behoorlijk van geschrokken.
De dienstdoende arts van het ziekenhuis belt mij naderhand op en beschrijft wat ze heeft waargenomen, maar complimenteert ook de leiding en de kinderen. Er is op de juiste manier gehandeld. Bij aarzeling toch de EpiPen gebruiken. Maar de schrik zat er goed in, vertelt ze nog.
Weer thuis
En hoe vergaat het iedereen na thuiskomst? Al snel stappen twee mensen van de leiding op mij af en geven eerlijk toe dat ze enorm zijn geschrokken en eigenlijk hadden gedacht dat het allemaal wel overdreven is, zo’n lijst met allergieën. Ze hebben hier heel veel van geleerd. Dat is een eerste positieve punt. De ervaring heeft hun kennis over voedselallergie vergroot en misschien ook wel hun sceptische ideeën ten aanzien van de ernst van allergische reacties. Tweede positieve punt is dat onze dochter zelf heeft ervaren dat ze heel goed, verstandig en op de juiste manier heeft gereageerd en gehandeld. Eerst de druppels en een pilletje, maar bij uitblijven van verbetering ook durven zeggen dat de EpiPen van pas moet komen.
We gaan niet meer uitgebreid in op wat er die avond is gebeurd, mede omdat onze dochter daar zelf niet meer echt over wil praten. Dat laten we maar zo. We vertellen vooral dat we heel erg trots zijn op haar, dat ze zich heel goed heeft gered en dat ze ook moet blijven vertrouwen op een goede afloop. In de hoop dat ze volgend jaar gewoon weer meegaat en in de verdere toekomst ook blijft denken in mogelijkheden in plaats van beperkingen.
by Marije | dec 13, 2017 | Allergie Blog, Ervaringen, Nieuwsberichten |
Loslaten en accepteren: soms is de oorzaak onbekend…
Is het een allergische reactie of ‘gewoon’ griep?
Het blijft altijd weer een grote puzzel: een lijf dat ergens op reageert. Is het de voeding of zijn het de allergenen in de lucht? Of is het ‘gewoon’ een griepvirus? Redactielid Marije Bedaux is regelmatig aan het puzzelen om de oorzaak van lichamelijk ongemak bij haar dochter te achterhalen. En ze vraagt zich af waaróm ze het zo graag wil weten.
Gisteren was het weer zover en werd ik geconfronteerd met een heftige lichamelijk reactie van onze dochter. Nu is een aantal gezinsleden al gevloerd geweest door de griep. Maar onze dochter krijgt jaarlijks van de huisarts de befaamde griepprik vanwege het feit dat zij longpatiënt (astma) is. Risico al voor een groot deel uitgesloten, zou je zeggen. Toch heeft ook zij last van hoesten, keelpijn en een snotterende neus.
Tijdens haar sporttraining belt haar coach met de mededeling dat ze zich helemaal niet lekker voelt. ‘Oh jee’, denk ik, ‘het volgende griepslachtoffer dient zich aan.’ Ik haal haar snel op en constateer dat ze benauwd is, last heeft van zware benen en hoofdpijn. Ook rilt ze, en ze heeft het koud en warm tegelijk.
Is het de stroopwafel?
Thuis meet ik eerst even de koorts op en dan blijkt dat haar lijf eerder onderkoeld is dan oververhit. ‘Gek’, denk ik nog, ‘de koorts zal zo dan wel verder op komen zetten.’ De benauwdheid en het hoesten nemen langzamerhand af, en de paracetamol doet de hoofdpijn verdwijnen. Onze dochter wordt weer iets rustiger en haar lijf wordt geleidelijk iets warmer. Ik ben al iets meer gerust gesteld en laat haar verder bijkomen op de bank. In de avond begint ze er zelf nog eens over: dat het zo gek was hoe haar lijf zo plotseling reageerde, heftig en intens, en dat het nu veel minder aanwezig is. Verder vertelt ze dat ze voor het sporten, een uur nadat de reactie optrad, een stroopwafel heeft gegeten. Deze stroopwafel mag zij in principe hebben, ze heeft ‘m vaker gehad. Op de verpakking staat dat er eventueel sporen in kunnen zitten van melk, ei en noten. En hoewel ze daarvoor allergisch is, geeft de stroopwafel nooit een probleem.
Onze dochter vertelt nog dat ze bij het eten van de stroopwafel last kreeg van een prikkelend gehemelte. Maar dat ze daar verder niet lang bij heeft stilgestaan, tot nu. We kijken samen nog eens goed naar de verpakking. Gek, in theorie zou ze dit product moeten kunnen eten. Maar een prikkeling in de mond? En een lichamelijke reactie een uur na consumptie? Misselijk en benauwd? Tsja, wie zal het weten? Toch net een ‘kruimel’ van iets binnen gekregen dat haar lichaam niet verdraagt? Hebben we nu te maken met een kan-sporen- bevatten-geval van een stroopwafel met sporen van allergenen? Of is het toch een vorm van griep? Mijn hoofd duizelt en analyseert, en dat van mijn dochter ook. Wie zal het weten? En wat levert het op als we dit weten of kunnen uitsluiten?
Piekeren, puzzelen, afwegen
Gelukkig voelt ze zich vandaag al een stuk beter, heeft ze goed geslapen, is ze nu niet benauwd of misselijk meer en blijft koorts uit. Dus kunnen we het vraagstuk laten rusten, zou je denken. Toch niet helemaal. Iets in mij blijft nog piekeren, puzzelen, afwegen. En ik confronteer mijzelf nog maar eens met de vraag: Wat zou het verschil maken als ik zou weten wat er in het lijf van onze dochter aan de hand was of nog steeds gaande is? Wat maakt dat ik dit zo graag wil weten? Controle, natuurlijk, aan de ene kant, en graag alles willen of kunnen uitsluiten. Veiligheid en gezondheid voor alles.
Maar na al die jaren en ervaringen ben ik mij er van bewust dat die controle er niet altijd is en dat controle niet altijd te handhaven is. Loslaten dus maar en accepteren dat dit soort situaties erbij horen, vertrouwen hebben in het gezonde lijf van je kind en in het feit dat het vaak allemaal weer goed komt. En dat is soms best een beetje lastig…
by Marije | nov 9, 2017 | Allergie Blog, Artikelen, Nieuwsberichten |
Wodka of kaviaar? Wat bieden Polen en Rusland aan mensen met voedselallergie? Wat zijn de eetgewoonten, waaruit bestaat de traditionele keuken?
Rusland en Polen: dat zijn toch landen met enge politici, grijze gebouwen en depressieve steden waar je alleen maar kool of bietensoep kunt eten? Ik moet toegeven dat dit landen zijn waar de meeste mensen niet aan denken als ze hun vakantiebestemming plannen. Spanje, Frankrijk, Duitsland of Italië gelden eerder als favoriet bij de gemiddelde Nederlander. Vanwege mijn werk, maar ook vanwege mijn grote affiniteit met Oost-Europa en Rusland mocht ik afgelopen voorjaar naar zowel Sint Petersburg in Rusland als Gdansk in Polen afreizen. Twee unieke steden, in alle opzichten en zeer de moeite waard voor de liefhebber van kunst, historie, architectuur, wodka en avontuur.
Maar hoe is het gesteld met de Russische en Poolse keuken? En hoe is het om daar tijd door te brengen als je te maken hebt met voedselallergie? Wordt er aandacht besteed aan allergenen in de horeca? Kun je in een supermarkt in de stad voor een snelle boodschap ook producten vinden die geschikt zijn voor allergische mensen?
Wereldstad Sint Petersburg
Sint Petersburg is een moderne wereldstad, dus is er genoeg aanbod aan alle soorten keukens; van Chinees tot Georgisch en ook de McDonald’s is aanwezig. Voor ieder wat wils en ook voor ieder budget. Als je op zoek bent naar de traditionele keuken kun je goed terecht bij één van de vele ‘kantines’ waar de locals hun dienbladen volladen met diverse soorten gerechten. Als je ten minste niet te maken hebt met complexe overgevoeligheden. Sommige gerechten lijken ‘allergeenvrij’, maar er valt niet echt iets te controleren op menukaarten of via de medewerkers. Het thema voedselallergie is wel bekend, maar nog niet zo ingebed als in Nederland. In gesprek met een Russische arts vraag ik er kort naar: ‘Komt voedselallergie veel voor in Rusland?’ ‘Ja’, beaamt zij, ‘en meer dan vroeger.’ Maar als ik vervolgens doorvraag naar de behandelingen en de mogelijkheden loopt het gesprek snel ten einde.
Simpel en voedzaam
De Russische keuken is heel simpel met vooral voedzame gerechten. Dit heeft met name te maken met de strenge winters in Rusland. Wat ook veel invloed heeft op de Russische keuken is het feit dat het grootste deel van de bevolking Russisch-orthodox is. Vlees, melk en ei waren vroeger tijdens de vastenperiode verboden. In die tijd zijn veel recepten ontstaan met vis, groenten en paddenstoelen. Tegenwoordig vind je veel basisgerechten die bestaan uit groenten, aardappel, vis én vlees. Vanwege het grote aanbod aan groenten en vlees kun je dus maaltijden vinden die iemand met allergie voor melk en ei zou kunnen eten. Ook is er voldoende vers fruit aanwezig.
Maar alertheid blijft geboden. Russen zijn dol op zure room en baksels (waarin ook ei zit), en een soort quiches. Ze eten ook veel noten; in veel bonbons en koekjes vind je verschillende soorten noten terug.
Ook vis is populair, dus mensen met een visallergie moeten hierop bedacht zijn. Sint Petersburg ligt aan de monding van de Neva. In deze rivier leeft een vissoort die alleen hier rondzwemt en in het voorjaar wordt gevangen en gegeten. Deze ‘korusyka’ wordt gefrituurd. In bepaalde restaurants worden all-you-can-eat-porties aangeboden en kun je je tegoed doen aan grote hoeveelheden vis voor een vast bedrag.
Geen allergieproducten en -melding
In kleine supermarkten zie ik geen alternatieve allergieproducten zoals glutenvrije levensmiddelen of soja- en rijstmelk. Eerlijkheidshalve dien ik wel te vermelden dat dit steeds ‘quick scans’ betroffen en dat ik niet in de gelegenheid ben geweest om een grote supermarkt buiten het centrum te bezoeken.
Opvallend is ook dat restaurants nergens op de menukaart melding maken van allergenen. Omdat de Russen volgens de traditionele keuken dus veel groenten en vlees eten kun je wellicht iets van je gading vinden. De beroemde bietensoep ‘borsjt’ lijkt mij een optie met melkallergie, mits je de zure room weglaat. In gesprek gaan met een restaurant om een aangepast gerecht te laten serveren biedt waarschijnlijk wel mogelijkheden. Russisch spreken is dan wel een must, want op heel veel plaatsen wordt nog geen of niet voldoende Engels gesproken.
Gdansk, traditioneel en meer
In Gdansk (Polen) was de situatie in zoverre anders dat ik in de eerste kleine supermarkt waar ik binnenliep al een aantal producten zag staan die aantrekkelijk kunnen zijn voor mensen met voedselallergie, in dit geval allergie voor melkeiwit.
De Poolse keuken lijkt voor een deel op de Russische keuken, traditiegetrouw voedzaam en basaal met veel aardappelen, vlees en groenten. In Gdansk en omstreken wordt daarnaast ook veel vis gegeten vanwege de ligging aan de Baltische Zee. Maar Gdansk is een stad met wat meer opties dan alleen de traditionele Poolse keuken: je kunt er ook pizza, friet of een steak eten.
Met mijn werk en onder begeleiding van een Poolse collega kregen wij voornamelijk Poolse maaltijden te eten. En dan blijft het toch wel een uitdaging om erachter te komen welke allergenen er in verwerkt zijn. In twee restaurants (chiquer en duurder) stond iets vermeld over allergie, maar dat bleek eerder een uitzondering. Polen zijn grote fans van kaas, melk en eieren en verwerken deze producten vaak in maaltijden. Mijn hotel in de binnenstad serveerde een ontbijtbuffet waar alles los op tafels was klaargezet. Maar heel veel keuzes voor mensen met voedselallergie heb ik niet gezien.
Tot mijn grote vreugde bleek één van de lokale specialiteiten wel een optie voor mensen met allergie (behalve gluten): een in olie gebakken aardappelpannenkoekje..
Conclusie
In Sint Petersburg en Gdansk zijn er zeker mogelijkheden voor mensen met voedselallergie, maar er is veel minder aandacht voor het thema dan bij ons. In het algemeen valt er veel te beleven op het gebied van horeca en er zijn vele mogelijkheden om buiten de deur te eten tegen betaalbare prijzen. Beide lokale keukens hebben veel gerechten met aardappel, groenten en vlees, maar vaak ook met room en kaas of vis.
In restaurants zie je nauwelijks allergievermeldingen op menukaarten. En de taal blijft lastig, al wordt er in Gdansk beter Engels gesproken dan in Sint Petersburg. Vragen naar mogelijkheden buiten de kaart om lijkt nog het meest voor de hand liggend, maar wel een uitdaging. Ik heb bezoek gebracht aan grote supermarkten en heb beide steden slechts kort bezocht, maar dat is wat de gemiddelde toerist waarschijnlijk ook zou doen…
Marije Bedaux // tekst en foto’s