Het eten van bloemen
Bloemen als garnering of door salades… het lijkt trendy in restaurants. Maar vroeger al plukten mensen naast vruchten ook bloemen als aanvulling op hun maaltijd. Toch blijft het eten van bloemen voor veel mensen een ‘ver van mijn bed show’.
Het is te begrijpen dat de consument zich wel twee keer bedenkt als er paardenbloemen, madeliefjes of brandnetels worden geserveerd. We associëren deze planten en bloemen meer met een wandeling op zondag door bossen en velden dan met een culinaire aanvulling op dagelijkse kost. En zeker voor mensen met een voedselallergie is het natuurlijk extra opletten of ze bepaalde planten en bloemen kunnen eten zonder dat er een allergische reactie ontstaat. Over het algemeen geldt dat als je van nature gevoelig bent voor allergieën (hooikoorts, astma) er een kans bestaat dat je een reactie kunt krijgen op het eten van bloemen.
Er zijn echter maar weinig allergische reacties op bloemen bekend. Deels omdat waarschijnlijk weinig mensen bloemen consumeren, maar misschien ook omdat er gewoonweg geen reacties optreden. Diëtist Sacha Visser laat weten: ‘Er kan waarschijnlijk niet zo veel misgaan met het eten van bloemen; een te strikte benadering door mensen met voedselallergie lijkt niet nodig.’
Allergie of niet: je kunt beslist niet alle bloemen eten, want vele zijn giftig. Check dus altijd vooraf goed of ze geschikt zijn voor consumptie. Check ook de botanische namen, want de Nederlandse naam kan verwarrend zijn. Zo is de roos (Rosa) eetbaar, maar de kerstroos (Helleborus) giftig! En eet alleen bloemen die geteeld zijn zonder bestrijdingsmiddelen, dus bij voorkeur uit eigen tuin.
Moestuin
Waarom zou je eigenlijk bloemen eten? Dat is met name voor de smaak of voor de garnering van je gerecht of bord. Sommige bloemen smaken pittig, kruidachtig of fris. Er zijn bloemen die minder smaak bevatten, maar het heel goed doen als versiering. Het is vooral erg leuk om bloemen die je zelf hebt gezaaid of die je tegenkomt in de natuur te plukken en toe te voegen aan je eten. En dat weet ik uit eigen ervaring…
Sinds een paar jaar ben ik de trotse eigenaar van een grote volkstuin. Wat door veel vrienden en bekenden aanvankelijk werd gezien als tijdrovend en een redelijk kansloos project naast mijn werk en gezin bleek uiteindelijk een schot in de roos op meerdere vlakken. Niet alleen leverde het tuinieren mij rust en buitenleven op, ook mijn gezin profiteert inmiddels aardig van groenten en fruit uit eigen tuin. Pruimenjam, frambozenjam, aardappels, knoflook, sla en overige groenten: te veel om op te noemen. Ik ben vooral blij met de aanleg van een ‘pluktuin’, waar ik vanaf het vroege voorjaar tot laat in de herfst mijn verse bloemen kan plukken. Ook de eetbare varianten maken daar onderdeel van uit. Hieronder volgen enkele voorbeelden van bloemen uit eigen tuin.
Oost-Indische kers (Tropaeolum majus)
Alles is sierlijk aan deze topper, die afkomstig is uit Zuid-Amerika. Bovendien zijn alle onderdelen van deze plant eetbaar; niet alleen de mooie rode, oranje of gele bloemen, maar ook de bladeren en de steeltjes van de plant. De smaak lijkt een beetje op peper en is fris en pittig tegelijk. Je kunt gerust veel plukken, want dat deert de plant niet. Er wordt ook wel gezegd dat de plant woekert, maar dat heb je uiteraard zelf in de hand. Hij klimt over de grond of omhoog en ook in potten doet dit kruid het goed. De blaadjes kun je bijvoorbeeld op brood eten en de bloemen zijn erg mooi in een salade of gewoon op je bord.
In boeken vind ik terug dat het kruid medicinaal weinig wordt gebruikt, maar dat het blad antiseptisch is (en tegen ontstekingen zou helpen) en dat het vol vitaminen en mineralen zit. Ook zou het eten van Oost-Indische kers goed zijn voor je haar en je huid. Er is wel een waarschuwing om niet te veel van deze plant te eten: niet meer dan 30 gram per dag en per keer niet meer dan 15 gram. Over allergische reacties wordt niet gesproken. Mijn voedselallergische dochter heeft enkele keren een bloem geproefd en dat leverde geen problemen op.
Goudsbloem (Calendula officinalis)
Deze bloem is één van mijn favorieten: makkelijk om te telen, dankbaar en prachtig van kleur. De goudsbloem bloeit uitbundig en langdurig; soms staan er nog enkele overblijvers in november te stralen in de tuin. De goudsbloem komt uit Zuid- en Midden-Europa en Azië, maar een echt wilde vorm is niet meer te vinden. Het succes dankt deze plant aan zijn eenvoudige teelt, ook in potten op terras of balkon. Niet alleen is de plant heel sierlijk, maar ook nuttig en heilzaam. De meest gebruikte toepassing van de goudsbloem is in calendulazalf. Dit smeersel wordt onder meer gebruikt bij brandwonden, kloofjes en een schrale huid. De zalf kan een overvoeligheidsreactie geven in de vorm van huidirritatie.
Zelf gebruik ik de bloemen voor garnering in salades en voor thee. Een complete bloem of de bloemblaadjes van twee bloemen kun je samen met een paar blaadjes citroenmelisse in een kopje heet water laten trekken. Aan het einde van de zomer pluk ik vaak nog wat bloemen om te drogen voor thee in de winter. Het advies is om niet meer dan drie kopjes thee per dag te drinken. En begin met een klein beetje om te controleren of er geen allergische reactie optreedt.
Borage of Bernagie (Borago officinalis)
Een andere naam voor deze plant is komkommerkruid en dat is precies waar de kleine blauwe bloemetjes naar smaken: naar komkommer. Ook het blad heeft een beetje die smaak. Fijngehakte blaadjes zijn erg lekker in een salade, maar de blauwe bloemetjes zijn wel de pareltjes van deze plant. Het blad van de bernagie bevat veel minerale zouten. Aan bernagiethee wordt een koorts- dempende werking toegeschreven, mits je hem heet drinkt. Zowel de bloemen als de blaadjes zijn bloedzuiverend. Volgens de oude Grieken en de Romeinen zou het toevoegen van de blauwe bloemetjes aan wijn de drinker heel gelukkig maken… En het schijnt dat Lodewijk XIV zo onder de indruk was van de kleur van de bloemen dat deze planten massaal zijn aangelegd in de tuinen van Versailles. Ik gebruik vooral de blauwe bloemen in de sla, maar veel bloemen laat ik in de tuin staan voor de insecten die er graag op af komen.
Waarschuwing: het langdurig gebruik van bernagie werkt verkeerd uit op de huid en kan allergische reacties stimuleren. Een enkel bloemetje los eten heeft bij mijn allergische dochter nog geen reacties veroorzaakt.
Klaproos (Papaver)
De klaproos als lid van de papaverfamilie is een bijzondere plant, die overal in Nederland te vinden is. Van het gestolde melksap uit de onrijpe zaadbollen komt rauwe opium, dat onder andere wordt gebruikt voor het medicijn codeïne.
Mijn tuin staat vol met klaprozen en ook al bloeien ze kort en heeft plukken weinig zin (ze zijn al verlept voordat je thuis bent), toch vind ik ze een aanwinst. De plant zaait zich heel snel uit, dus na een jaar had ik ineens overal klaprozen staan. De bloemen van de klaproos kun je eten in bijvoorbeeld salades. Ik vind de smaak niet heel bijzonder, maar de bloem is wel heel mooi op je bord.
Waarschuwing: niet alle klaproosvarianten zijn geschikt voor consumptie. Wel de bloemen van de ruige klaproos (Papaver argemone), bleke klaproos (Papaver dubium) en de bastaardklaproos (Papaver hybridum). Goed kijken, determineren en op internet zoeken is echt nodig. En bij twijfel niet plukken en eten.
Opeten of In de vaas?
Er is nog veel meer eetbaars te beschrijven en er zijn heel veel bloemsoorten geschikt voor consumptie. Blijft het toch een ‘ver van mijn bed show’? Het kijken naar bloemen in je tuin blijft iets wat je heel gelukkig kan maken. Onderstaande foto toont mijn dilemma uit de tuin: de artisjok – die eigenlijk ook een bloem is – plukken en opeten of toch als bloem in een vaas. Ik wens jullie een bloemrijke zomer!
Marije Bedaux //