Wodka of kaviaar? Wat bieden Polen en Rusland aan mensen met voedselallergie? Wat zijn de eetgewoonten, waaruit bestaat de traditionele keuken?
Rusland en Polen: dat zijn toch landen met enge politici, grijze gebouwen en depressieve steden waar je alleen maar kool of bietensoep kunt eten? Ik moet toegeven dat dit landen zijn waar de meeste mensen niet aan denken als ze hun vakantiebestemming plannen. Spanje, Frankrijk, Duitsland of Italië gelden eerder als favoriet bij de gemiddelde Nederlander. Vanwege mijn werk, maar ook vanwege mijn grote affiniteit met Oost-Europa en Rusland mocht ik afgelopen voorjaar naar zowel Sint Petersburg in Rusland als Gdansk in Polen afreizen. Twee unieke steden, in alle opzichten en zeer de moeite waard voor de liefhebber van kunst, historie, architectuur, wodka en avontuur.
Maar hoe is het gesteld met de Russische en Poolse keuken? En hoe is het om daar tijd door te brengen als je te maken hebt met voedselallergie? Wordt er aandacht besteed aan allergenen in de horeca? Kun je in een supermarkt in de stad voor een snelle boodschap ook producten vinden die geschikt zijn voor allergische mensen?
Wereldstad Sint Petersburg
Sint Petersburg is een moderne wereldstad, dus is er genoeg aanbod aan alle soorten keukens; van Chinees tot Georgisch en ook de McDonald’s is aanwezig. Voor ieder wat wils en ook voor ieder budget. Als je op zoek bent naar de traditionele keuken kun je goed terecht bij één van de vele ‘kantines’ waar de locals hun dienbladen volladen met diverse soorten gerechten. Als je ten minste niet te maken hebt met complexe overgevoeligheden. Sommige gerechten lijken ‘allergeenvrij’, maar er valt niet echt iets te controleren op menukaarten of via de medewerkers. Het thema voedselallergie is wel bekend, maar nog niet zo ingebed als in Nederland. In gesprek met een Russische arts vraag ik er kort naar: ‘Komt voedselallergie veel voor in Rusland?’ ‘Ja’, beaamt zij, ‘en meer dan vroeger.’ Maar als ik vervolgens doorvraag naar de behandelingen en de mogelijkheden loopt het gesprek snel ten einde.
Simpel en voedzaam
De Russische keuken is heel simpel met vooral voedzame gerechten. Dit heeft met name te maken met de strenge winters in Rusland. Wat ook veel invloed heeft op de Russische keuken is het feit dat het grootste deel van de bevolking Russisch-orthodox is. Vlees, melk en ei waren vroeger tijdens de vastenperiode verboden. In die tijd zijn veel recepten ontstaan met vis, groenten en paddenstoelen. Tegenwoordig vind je veel basisgerechten die bestaan uit groenten, aardappel, vis én vlees. Vanwege het grote aanbod aan groenten en vlees kun je dus maaltijden vinden die iemand met allergie voor melk en ei zou kunnen eten. Ook is er voldoende vers fruit aanwezig.
Maar alertheid blijft geboden. Russen zijn dol op zure room en baksels (waarin ook ei zit), en een soort quiches. Ze eten ook veel noten; in veel bonbons en koekjes vind je verschillende soorten noten terug.
Ook vis is populair, dus mensen met een visallergie moeten hierop bedacht zijn. Sint Petersburg ligt aan de monding van de Neva. In deze rivier leeft een vissoort die alleen hier rondzwemt en in het voorjaar wordt gevangen en gegeten. Deze ‘korusyka’ wordt gefrituurd. In bepaalde restaurants worden all-you-can-eat-porties aangeboden en kun je je tegoed doen aan grote hoeveelheden vis voor een vast bedrag.
Geen allergieproducten en -melding
In kleine supermarkten zie ik geen alternatieve allergieproducten zoals glutenvrije levensmiddelen of soja- en rijstmelk. Eerlijkheidshalve dien ik wel te vermelden dat dit steeds ‘quick scans’ betroffen en dat ik niet in de gelegenheid ben geweest om een grote supermarkt buiten het centrum te bezoeken.
Opvallend is ook dat restaurants nergens op de menukaart melding maken van allergenen. Omdat de Russen volgens de traditionele keuken dus veel groenten en vlees eten kun je wellicht iets van je gading vinden. De beroemde bietensoep ‘borsjt’ lijkt mij een optie met melkallergie, mits je de zure room weglaat. In gesprek gaan met een restaurant om een aangepast gerecht te laten serveren biedt waarschijnlijk wel mogelijkheden. Russisch spreken is dan wel een must, want op heel veel plaatsen wordt nog geen of niet voldoende Engels gesproken.
Gdansk, traditioneel en meer
In Gdansk (Polen) was de situatie in zoverre anders dat ik in de eerste kleine supermarkt waar ik binnenliep al een aantal producten zag staan die aantrekkelijk kunnen zijn voor mensen met voedselallergie, in dit geval allergie voor melkeiwit.
De Poolse keuken lijkt voor een deel op de Russische keuken, traditiegetrouw voedzaam en basaal met veel aardappelen, vlees en groenten. In Gdansk en omstreken wordt daarnaast ook veel vis gegeten vanwege de ligging aan de Baltische Zee. Maar Gdansk is een stad met wat meer opties dan alleen de traditionele Poolse keuken: je kunt er ook pizza, friet of een steak eten.
Met mijn werk en onder begeleiding van een Poolse collega kregen wij voornamelijk Poolse maaltijden te eten. En dan blijft het toch wel een uitdaging om erachter te komen welke allergenen er in verwerkt zijn. In twee restaurants (chiquer en duurder) stond iets vermeld over allergie, maar dat bleek eerder een uitzondering. Polen zijn grote fans van kaas, melk en eieren en verwerken deze producten vaak in maaltijden. Mijn hotel in de binnenstad serveerde een ontbijtbuffet waar alles los op tafels was klaargezet. Maar heel veel keuzes voor mensen met voedselallergie heb ik niet gezien.
Tot mijn grote vreugde bleek één van de lokale specialiteiten wel een optie voor mensen met allergie (behalve gluten): een in olie gebakken aardappelpannenkoekje..
Conclusie
In Sint Petersburg en Gdansk zijn er zeker mogelijkheden voor mensen met voedselallergie, maar er is veel minder aandacht voor het thema dan bij ons. In het algemeen valt er veel te beleven op het gebied van horeca en er zijn vele mogelijkheden om buiten de deur te eten tegen betaalbare prijzen. Beide lokale keukens hebben veel gerechten met aardappel, groenten en vlees, maar vaak ook met room en kaas of vis.
In restaurants zie je nauwelijks allergievermeldingen op menukaarten. En de taal blijft lastig, al wordt er in Gdansk beter Engels gesproken dan in Sint Petersburg. Vragen naar mogelijkheden buiten de kaart om lijkt nog het meest voor de hand liggend, maar wel een uitdaging. Ik heb bezoek gebracht aan grote supermarkten en heb beide steden slechts kort bezocht, maar dat is wat de gemiddelde toerist waarschijnlijk ook zou doen…
Marije Bedaux // tekst en foto’s