Allergisch in… Oekraïne
In mei 2019 reisde Marije Bedaux een ruime week door Oekraïne en genoot van het prachtige land met zijn bijzondere geschiedenis. Als moeder van een allergische dochter bekeek ze Oekraïne ook met een ‘allergiebril’ op. Haar indruk: buiten de deur eten is met voedselallergie lastig, ook vanwege de taal. Als je zelf kookt, red je je waarschijnlijk wel, want het land heeft voldoende te bieden aan verse producten.
De hoofdstad Kiev was voor mij geen onbekende stad, maar de rest van het land was dat des te meer. Samen met een kleine groep reisgenoten verkende ik de veelzijdige stad Kiev, maakte ik een expeditie naar Tsjernobyl en vervolgde ik mijn reis naar Odessa aan de Zwarte Zee. Ik bezocht vele musea, vermaakte mij met opera en ballet van het hoogste niveau en dompelde me onder in de nogal grillige en heftige geschiedenis van dit land. En zeer indrukwekkende reis op vele fronten. Ook op culinair gebied word je als reiziger niet teleurgesteld.
Of het voor mensen met voedselallergie een geschikte bestemming is? Makkelijk is het zeker niet. Wat wel als een paal boven water staat, is dat het lang niet altijd mogelijk is om in het Engels te communiceren, met uitzondering van enkele steden waar in sommige restaurants en of cafés vooral de jeugd redelijk Engels spreekt. Enige kennis van het Russisch of, nog beter, het Oekraïens, maakt het wel eenvoudiger. Gelukkig spreek ik de taal redelijk goed en kan ik het Cyrillisch alfabet lezen, maar ook voor mij was het soms lastig.
Grensland
Oekraïne betekent letterlijk vertaald ‘grensland’. Het land is pas sinds 1991 een onafhankelijke republiek. Daarvoor behoorde Oekraïne tot de Sovjet-Unie. Verder terug in de geschiedenis maakte het land deel uit van onder andere Polen, het Habsburgse Rijk en ook nazi-Duitsland. Het betreft een enorm uitgestrekt gebied en is qua oppervlakte het tweede land van Europa, uitgaande van het Oeralgebergte als grens. Er wonen nu ruim 45 miljoen mensen. Het land is de afgelopen jaren vaak onderwerp van gesprek geweest: verschillende revoluties, de neergehaalde vlucht MH17, de oorlog in
Oekraïne, de bezetting van de Krim door Rusland, het referendum en recent de nieuwe president die hiervoor als komiek optrad in een landelijke tv-serie. Verder terug in de geschiedenis praten we over de nucleaire ramp bij Tsjernobyl in 1986, de Koude Oorlog, de terreur van Stalin en de Tweede Wereldoorlog die veel sporen heeft nagelaten. Oekraïne werd altijd aangeduid als de ‘graanschuur’ van Rusland. Een heel vruchtbaar land, zo blijkt ook tijdens mijn rondreis, en een heel hoge landbouwproductiviteit. Agrarische producten vormen de basis van de keuken.
Keuken
Bekend om zijn grote diversiteit en boeiende smaken heeft de Oekraïense keuken een aantal (historische) invloeden ondergaan, waaronder de Russische, Poolse, Duitse en Turkse. Populaire ingrediënten in de keuken zijn vlees, paddenstoelen, groenten, bessen, fruit en kruiden. Omdat Oekraïne de ‘graanschuur van Europa’ is, is brood in dit
land een basisproduct, dat op zeer veel wijzen wordt bereid. Ook eten ze hier relatief veel taarten, vaak gezoet met noten of met noten als basisingrediënt in plaats van meel. Bekend is bijvoorbeeld de Kiev-taart, met onder meer pistachenoten aan de buitenkant. In veel bakkerijen kun je deze lekkernij krijgen. Maar niet echt gemaakt voor mensen met voedselallergie voor noten, melk en eieren…
Eten buiten de deur
Wat mij opviel, is dat het voor vegetariërs lastig is om eten te bestellen. Regelmatig vroeg ik mij af hoe er dan met voedselallergie zou worden omgegaan als het bestellen van vegetarisch eten al zo lastig is… Soms besteedde de keuken aandacht aan een creatief gerecht, maar vaak hadden de vegetarische reisgenoten alleen de keuze uit een
salade of ‘borsjt’, de bekende bietensoep.
Verder heb ik niet of nauwelijks op menukaarten gelezen wat de mogelijkheden zijn voor mensen met voedselallergie. Het vermelden van allergenen in gerechten ben ik niet tegengekomen in restaurants of hotels. Natuurlijk heb ik maar een klein gedeelte van de horeca kunnen bezoeken, maar het geeft wel te denken.
Voor mensen met voedselallergie vormen veel gerechten in dit land een uitdaging. Zo wordt aan veel gerechten zure room of kwark toegevoegd. Onze gids vertelde zelfs dat dit het enige product is dat zij mist als ze soms in het buitenland reist. Verder vormen yoghurt, kefir en andere melkproducten vaak de basis van een maaltijd. Niet ideaal voor mensen met een allergie voor melkproducten. Sojaproducten heb ik niet of nauwelijks gezien, behalve een enkele keer in een kleine supermarkt in de stad Odessa. Daar stond ook havermelk en lactosevrije melk.
In veel gerechten bevinden zich noten, niet echt makkelijk voor mensen met een notenallergie. Een populair gerecht is Kip Kiev, kipfilet gevuld met kruidenboter en omhuld met een laag broodkruim en eieren, gefrituurd in olie of boter… ook niet echt ‘allergievriendelijk’.
In Kiev en Odessa bevinden zich fastfoodrestaurants, zoals McDonald’s. De lokale fastfoodketen Puzata Khata is razend populair en biedt goedkoop en degelijk eten met veel basisproducten, en ontbijt met worst en eieren. Ze vermelden geen allergenen en ingrediënten, wel is er de mogelijkheid om iets van het buffet te kiezen. Verder vind je in Kiev en Odessa veel leuke koffietenten waar je heerlijk koffie kunt drinken al dan niet met lekkernijen of broodjes erbij. In deze steden kun je overigens ook heel goed en chic uit eten gaan. Wellicht dat er in deze restaurants meer aandacht is voor voedselallergie, maar dat blijft gissen.
Vers op de markt
De markten hebben veel aanbod van verse groenten en fruit, ingemaakte tomaten en
augurken, en verse vis (met name aan zee in Odessa). Daar kun je af en toe ook de
bekende kaviaar vinden in blikjes tegen betaalbare prijzen. Maar dat lijkt mij geen optie
voor mensen met een allergie voor vis en of schaal-schelpdieren…
Chocoladepresident
De vorige president Petro Porosjenko was niet alleen een bekend man vanwege zijn politieke activiteiten. Naast zijn presidentschap voerde hij nog een ander beroep uit: het ondernemerschap. Hij is nog steeds eigenaar van het bekende chocolade- en snoepmerk Roshen. Roshen is een deel van de naam Porosjenko. Ik vond dit bij mijn eerste bezoek al heel opmerkzaam, een president die in chocolade handelt. Inmiddels is Porosjenko geen president meer, maar blijven zijn winkels bestaan en verkopen de meeste supermarkten nog Roshen-chocoladerepen.
Eten in Tsjernobyl
Last but not least: tijdens de excursie naar Tsjernobyl kregen we een lunch aangeboden in de kantine van de fabriek naast de kerncentrale. We aten in dezelfde eetzaal als de medewerkers die er nu nog werken. Niet geheel allergeenvrij (room in de soep en een dressing over de salade met onduidelijke ingrediënten), maar wel één van de bijzonderste lunchlocaties die ik heb bezocht. Oekraïne is een prachtig land om te reizen, maar kennis van de taal is echt nodig om voedselallergie bespreekbaar te maken, vooral ook buiten de steden. Als je zelf wilt en kunt koken is dat een goed alternatief, want het land heeft voldoende te bieden aan verse producten